Uzroci ugroženosti i postojeće mere zaštite

Fragmentisan i ograničen areal i specijalizovanost na određeni tip staništa, čini dinarske guštere veoma osetljivim na različite antropogene uticaje. Globalne klimatske promene mogu izazvati suše, temperaturne ekstreme i povećanu učestalost šumskih požara, što može dovesti do daljeg smanjenja veličine i potpunog nestajanja njihovih staništa. Osim navedenog, staništa dinarskih guštera ugrožavaju seča šuma, zagadjivanje različitim otpadom, požari i urbanizacija, dok direktnu pretnju nekim populacijama predstavlja uznemiravanje usled učestalih poseta turista i ljubitelja prirode, kao i sakupljanje primeraka u različite svrhe (Džukić, 1991).
Mosorski gušter je na osnovu IUCN (International Union for Conservation of Nature) kriterijuma proglašen ranjivom vrstom (VU) usled izuzetno fragmentisanog i ograničenog areala, narušavanja kvaliteta i veličine staništa (Crnobrnja-Isailović i sar., 2009). Nalazi se u dodatku III Bernske Konvencije o zaštiti evropskih divljih vrsta i prirodnih staništa, a na predlog Hrvatske 2013. godine je uvrštena u dodatke II i IV Direktive o staništima. Zakonom je zaštićena u Hrvatskoj (NN 70/05; 139/08; 57/11) i Crnoj Gori (Službeni list 76/06). Nalazi se kao ranjiva vrsta u Crvenoj knjizi vodozemaca i gmizavaca Hrvatske (Jelić i sar., 2012) i na Crvenoj listi faune Federacije Bosne i Hercegovine (Škrijelj i sar., 2013). Takođe, predstavlja jednu od ciljnih vrsta u Natura 2000 ekološkoj mreži za Hrvatsku i Crnu Goru. Populacija na Biokovu u Hrvatskoj se nalazi u okviru Parka prirode, a na Durmitoru i Lovćenu u Crnoj Gori u okviru nacionalnih parkova.
Prokletijski gušter se ne nalazi na listi zaštićenih vrsta u Crnoj Gori, s obzirom da je vrsta ustanovljena nakon stupanja na snagu rešenja o zaštićenim vrstama 2006. godine. Na Crvenoj listi ugroženih vrsta IUCN-a označena je kao poslednja briga (LC) (Crnobrnja-Isailović i Bowles, 2011), uprkos činjenici da ne postoje podaci o ekološkim karakteristikama i populacionom statusu ove stenoendemične vrste, a jedino potvrđeno nalazište u Crnoj Gori je u okviru nezaštićenog područja.